Arkusz organizacyjny szkoły to podstawowy dokument planistyczny, który określa szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym – liczbę oddziałów, tygodniową liczbę godzin zajęć, zatrudnienie nauczycieli, zajęcia dodatkowe, specjalistyczne i wspierające. Dla dyrektora to narzędzie zarządzania szkołą, dla organu prowadzącego – podstawa do zabezpieczenia środków finansowych, a dla kuratora – materiał do nadzoru nad zgodnością organizacji pracy z prawem. W roku szkolnym 2025/2026 dodatkowym wyzwaniem jest konieczność przygotowania aneksów wynikających m.in. ze zmian w ramowych planach nauczania oraz organizacji kształcenia specjalnego.
Arkusz opisuje, jak szkoła będzie pracować od 1 września – uwzględnia liczbę oddziałów, przydział godzin dla poszczególnych zajęć, przydział etatów nauczycieli, stanowiska kierownicze, zajęcia specjalistyczne oraz formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej. To nie tylko tabela, ale odzwierciedlenie całego modelu funkcjonowania placówki na kolejny rok szkolny.
Przygotowanie arkusza i aneksu na rok 2025/2026 wymaga uwzględnienia zmian w ramowych planach nauczania oraz nowych rozwiązań w organizacji kształcenia specjalnego. To oznacza m.in. korekty liczby godzin niektórych zajęć, dostosowanie organizacji oddziałów integracyjnych i specjalnych oraz aktualizację zatrudnienia nauczycieli i specjalistów. Do tego dochodzą lokalne wytyczne kuratoriów dotyczące opiniowania arkuszy i aneksów.
Proces tworzenia arkusza zaczyna się dużo wcześniej niż 1 września. Dyrektor musi przeanalizować stan kadry, prognozowaną liczbę uczniów, otwierane i wygaszane oddziały, zajęcia dodatkowe oraz potrzeby w zakresie kształcenia specjalnego. Następnie – przygotować projekt arkusza zgodny z aktualnymi przepisami, ramowymi planami nauczania i wytycznymi organu prowadzącego oraz kuratorium. Kluczowe są terminy: do określonej daty arkusz musi być zaopiniowany przez radę pedagogiczną, związki zawodowe (jeżeli działają w szkole) i przekazany do organu prowadzącego, który następnie kieruje go do kuratora oświaty.
W ciągu roku szkolnego arkusz żyje – pojawiają się zmiany organizacyjne, nowe oddziały, zastępstwa, zmiany w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego. W takich sytuacjach przygotowuje się aneks do arkusza. Zmiany wprowadzane do 30 września co do zasady wymagają ponownego zaopiniowania, natomiast zmiany po tej dacie często są opiniowane według uproszczonych zasad, zgodnie z lokalnymi wytycznymi kuratorium. W praktyce oznacza to, że dyrektor musi nie tylko znać przepisy ogólnokrajowe, ale również komunikaty właściwego kuratora oświaty.
1. Zbierz dane o uczniach i kadrze. Zweryfikuj liczbę uczniów w oddziałach, uczniów z orzeczeniami i opiniami, planowane odejścia nauczycieli, urlopy zdrowotne, awanse i nowe zatrudnienia.
2. Sprawdź aktualne przepisy i wytyczne. Przejrzyj obowiązujące ramowe plany nauczania, rozporządzenie w sprawie organizacji szkół, zmiany dotyczące religii, edukacji obywatelskiej i zdrowotnej oraz komunikaty kuratorium na rok 2025/2026.
3. Przygotuj projekt arkusza w systemie. Skorzystaj z programu do arkuszy (np. Arkusz/ Sigma VULCAN lub rozwiązania CUW), dbając o spójność danych – liczby godzin, pensum, przydziały zajęć i zgodność etatów z limitem środków.
4. Zaplanuj opiniowanie i uzgodnienia. Ustal z organem prowadzącym i związkami zawodowymi harmonogram opiniowania arkusza oraz ewentualnych aneksów. Dobrą praktyką jest wcześniejsze omówienie kontrowersyjnych zmian kadrowych.
5. Przygotuj się na aneks. Już na etapie tworzenia arkusza przewidź sytuacje, które mogą wymagać aneksu (zmiany w orzeczeniach, nowe oddziały, projekty). Ustal wewnętrzną procedurę w szkole i JST, aby zmiany w trakcie roku szkolnego wprowadzać szybko i zgodnie z prawem.
Jeżeli Twoja gmina lub szkoła potrzebuje wsparcia w analizie formalnej i formalno-finansowej arkuszy, przygotowaniu aneksów czy wdrożeniu pracy z systemem Arkusz VULCAN – zespół PP-MAC może pomóc w formie szkoleń, konsultacji oraz stałego doradztwa dla dyrektorów szkół, CUW i organów prowadzących.